Geen diagnosecode voor detransitie: de zorg bestaat medisch gezien nog niet

Er bestaan ruim 70.000 ICD-diagnosecodes — de standaardlijst waarmee artsen wereldwijd klachten registreren, van alledaagse kwalen tot "ruimtevaartuigbotsing met gewonde inzittenden". Wat ontbreekt, zegt internist Dr. Kurt Miceli, is een code voor detransitie-gerelateerde schade. Geen code betekent geen gestandaardiseerde manier om in een dossier vast te leggen dat iemands klachten voortkomen uit een gestopte of teruggedraaide gendertransitie. Dat is de kern van het essay "No Quick Fixes: Building Detransition Medicine from the Ground Up", dat Genspect op 12 juni 2026 publiceerde met uitspraken van drie Amerikaanse artsen die inmiddels detransitioners behandelen.

Wat een ontbrekende code concreet betekent

Een ICD-code is geen bureaucratische formaliteit. Het is de sleutel waarmee een klacht in een dossier terechtkomt, een verzekeraar een behandeling vergoedt en onderzoekers op termijn kunnen tellen hoe vaak iets voorkomt. Zonder code voor detransitie-gerelateerde klachten valt een patiënt terug op code's voor losse symptomen — pijn, een litteken, een hormonale ontregeling — zonder dat ergens wordt vastgelegd dat de onderliggende oorzaak een gestopte transitie is. Daardoor ontbreekt ook het soort systematische data waarmee de omvang en aard van detransitie-gerelateerde schade in kaart te brengen zou zijn.

Drie artsen, dezelfde conclusie

Het essay citeert drie clinici met uiteenlopende achtergronds. Dr. Quintin Van Meter, met 43 jaar ervaring als pediatrisch endocrinoloog, benadrukt dat puberteitsremmers en kruishormonen geen pauzeknop zijn maar "nieuwe en permanente veranderingen veroorzaken die niet ongedaan te maken zijn". Dr. Katy Hurd beschrijft concrete casussen uit haar eigen praktijk: een zeventienjarige patiënt met autisme die pijn op de borst ontwikkelde na testosterongebruik, een vrouw met slopende pijn in beide benen, en een patiënt na genderchirurgie met chronische bekkenpijn en een infectie. Geen van deze klachten past in een bestaand diagnostisch hokje dat de oorzaak — een lichaam dat reageert op een teruggedraaide of gestopte medische transitie — benoemt.

Een vak dat nog gebouwd moet worden

De auteurs vergelijken de huidige situatie met artsen na de Eerste Wereldoorlog, die hele specialismen opnieuw moesten uitvinden om oorlogsletsel te behandelen waarvoor de bestaande geneeskunde geen antwoord had. Dat is een treffend beeld, maar het is ook een understatement van wat er feitelijk gebeurt: hier gaat het niet om een nieuw type verwonding dat de geneeskunde overviel, maar om een voorspelbare groep patiënten — mensen die van een medische transitie terugkomen — voor wie bij de opbouw van de genderzorg geen vangnet is ingericht. Dat artsen nu, jaren na de eerste grote golf aan transities, nog altijd zonder code, zonder protocol en zonder opgebouwde expertise staan, is niet toeval. Het is het resultaat van een zorgmodel dat was ingericht op bevestigen en doorverwijzen, niet op de mogelijkheid dat iemand er spijt van zou krijgen. Die duiding staat niet letterlijk in het Genspect-essay zelf — de artsen beschrijven het gat, wij trekken de conclusie over de oorzaak ervan.

Wat dit betekent voor Nederlandse ouders

Nederland heeft geen eigen ICD-systeem los van de internationale standaard, dus hetzelfde gat geldt hier. Een Nederlandse huisarts die een jongvolwassene ziet die stopte met hormonen of spijt heeft van een operatie, kan niet terugvallen op een vastgelegd ziektebeeld, een verwijsroute of opgebouwde expertise — net zomin als zijn Amerikaanse collega's. Uit Lisa Littmans survey onder honderd detransitioners bleek al dat ruim de helft zich nooit goed beoordeeld voelde door een zorgverlener; het ontbreken van een diagnosecode maakt duidelijk dat dat geen individueel toeval was, maar een systematisch gat. Internationale cijfers, zoals die van het Zwitserse AMQG, laten zien dat detransitie geen marginaal verschijnsel is — wat de afwezigheid van een medisch vangnet des te zwaarder maakt. Op transspijt.nl vertelt een vrouw die op haar twintigste detransitioneerde hoe die onzekerheid aanvoelt: ze is nog altijd bang dat ze nergens met haar klachten terechtkan.

Bronnen

Genspect, "No Quick Fixes: Building Detransition Medicine from the Ground Up", 12 juni 2026, met uitspraken van Dr. Kurt Miceli, Dr. Quintin Van Meter en Dr. Katy Hurd: genspect.substack.com/p/no-quick-fixes